استان همدان به وسعت ۱۹۴۹۳ کیلومتر مربع از شمال به استان زنجان و استان قزوین، از جنوب به استان لرستان، از مشرق به استان مرکزی و از مغرب به استانهای کرمانشاه و کردستان محدود میشود.
و بین مدارهای (۳۳ درجه و ۵۹ دقیقه) تا (۳۵ درجه و ۴۸ دقیقه) عرض شمالی از خط استوا و (۴۷ درجه و ۳۴ دقیقه) تا (۴۹ درجه و ۳۶ 
دقیقه) طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفتهاست و بر پایه آخرین تقسیمات کشوری (سرشماری سال ۱۳۷۵و اصلاحات بعدی) شامل ۸ شهرستان، ۲۱ شهر، ۲۰ بخش، ۷۱ دهستان و ۱۱۲۰ روستاست.
استان همدان واقع در مركز نيمه غربي ايران از شمال به استان زنجان، از جنوب به استان لرستان، از شرق به استان مركزي و از غرب به استان كرمانشاه و كردستان محدود مي شود. اين استان داراي 8 شهرستان به نامهاي همدان، ملاير، نهاوند، تويسركان، كبودرآهنگ ، بهار و رزن و 12 شهر و 1077 روستا است.
ارتفاع متوسط اين استان از سطح آبهاي آزاد جهان 1800 متر است. شهر همدان پنجمين شهر تاريخي و فرهنگي كشور شناخته شده است.
در استان همدان اقوام مختلف با فرهنگ و آداب و سنن ويژه خود زندگي مي كنند و به اين جهت تفاوت زبان و لهجه گويشي در جاي جاي اين استان به چشم مي خورد. اين زبانها و لهجه ها عبارتند از: فارسي، تركي، لري، لك و كردي.
يكي از جاذبه هاي طبيعي و بكر اين استان رشته كوه الوند است و از گذشته هاي دور تا به حال نام شهر همدان با الوند قرين بوده است. الوند نامي آشنا براي دوستداران طبيعت به شمار مي آيد. چشمه سارها، صخره هاي عظيم و دره هاي سرسبز ميدان ميشان و تخت نادر مناطق زيباي الوند هستند.
ارتفاع قله اين كوه از سطح دريا 3850 متر است.
اوضاع طبيعي و اقليمي استان همدان بستر مناسبي براي فعاليتهاي كشاورزي و دامداري است و همين امر موجب شده تا از گذشته هاي دور اين منطقه مهد تمدن هاي باستاني باشد. وجود بيش از 800 تپه و محوطه باستاني كه آثار فعاليتهاي انساني را از دوره هاي مختلف در دل خود به يادگار نگاه داشته اند، دليلي بر اثبات اين مدعاست. 
نتايج كاوشهاي باستان شناسي در تپه گيان نهاوند نشان مي دهد، مردم اين ديار در 6 هزار سال پيش از فرهنگ و تمدن پيشرفته اي برخوردار بوده اند. همچنين قديمي ترين متون كتيبه هاي آشوريان بين النهرين از شهر همدان با عنوان شهر كاسيان نام برده است كه پيشينه مدنيت اين شهر را به 4 هزار سال پيش مي رساند.
مهاجرتهاي اقوام آريايي نژاد ماد از حدود 3500 سال پيش به منطقه غرب ايران محدوده فعلي استان همدان و اختلاط و سلوك آنان با اقوام مستقر در منطقه بتدريج منجر به شكل گيري نخستين حكومت فراگير به مركزيت هگمتانه (همدان) در فلات ايران شد و اين حكومت در اوج اقتدار خود ضمن غلبه بر بزرگترين قدرت سياسي و نظامي آن عصر يعني دولت آشور، قلمرو خود را از شرق به آسياي ميانه و از غرب به قلب آسياي صغير بسط داد.
براساس نوشته هاي هردوت مورخ يوناني به دستور ديااكو، نخستين شهريار ماد، در هگمتانه(همدان) استحكامات بزرگي شامل: قلاع تو در تو و قصرهاي سلطنتي بنا شد. اكثريت پژوهشگران علوم تاريخ و باستان شناسي را عقيده بر اين است كه تپه امروزي هگمتانه در دل شهر همدان برجا مانده بقاياي همين تاسيسات است.
همچنين انجام حفاري هاي باستان شناسي در تپه هاي گودين و سگاوي نزديك كنگاور و نوشيجان در ملاير گوشه هايي از فرهنگ و تمدن اقوام ماد را در اين زمان بر ما آشكار ساخته كه از جمله آنها مي توان به نخستين اشكال خط و نگارش و سكه هاي اوليه و مظاهر فرهنگ ديني و معماري ايراني اشاره كرد.
از دوره هخامنشيان علاوه بر كتيبه هاي ميخي و گنجنامه همدان ، تعداد قابل توجهي اشياي زرين و سيمين و نيز بقاياي كاخ هاي سنگي به يادگار مانده است كه علاقه مندان مي توانند از آنها در موزه هاي كشور و نيز موزه هگمتانه همدان بازديد كنند.
از دوره هاي سلوكي و اشكاني در همدان گورستان باستاني و شيرسنگي و در نهاوند نشانه هاي يك معبد باستاني به يادگار مانده است. شهر نهاوند در دوره ساساني برپا بوده و يكي از مراكز ايالات اسپهبدنشين هفتگانه اين دوره بوده و دژ مستحكمي در آن قرار داشته است. اعراب در يورش به ايران فتح نهاوند را بزرگترين پيروزي خود بر ساسانيان شمرده اند.
از ديگر آثار دوره ساساني مي توان به غار قلعه جوق در فامنين و بقاياي قلعه اي در همان محل اشاره كرد.
نفوذ و گسترش اسلام در ايران سبب تغييرات شگرفي در هنر و معماري قديمي كشور شد و از اين دوره 1400 ساله در نقاط مختلف استان يادمانهاي متعددي بر جاي مانده است كه مهمترين آنها عبارتند از: بناي بسيار زيبا و ارزشمند گنبد علويان و امامزاده ازنا، برج قربان، بقعه استرو مردخاي، امامزاده هود و اظهر(ع) و بقعه خضر، امامزاده حسين(ع) و امامزاده اسماعيل(ع)، كاروانسراي فرسفج و مجموعه بازار و مسجد جامع و ميدان امام و عمارت نظري همدان، بازار و يخدان ميرفتاح، عمارت لطفعليان ملاير و عمارت مسعودي، امامزاده زرهان(ع)، امامزاده عبدالله(ع) و مسجد جامع تويسركان.
اين ديار از ديرباز مهد پرورش مردان بزرگي در زمينه علم و هنر، عرفان، دين و سياست بوده است كه از جمله اين مشاهير مي توان به شاعر وارسته و عارف بزرگ باباطاهر، عارف دلسوخته و حق طلب عين القضات همداني و نيز مردان سياسي چون خواجه رشيدالدين فضل الله همداني وزير مشهور ايلخانيان مغول و سيدجمال الدين اسدآبادي و همچنين ادبا و شعراي گرانقدري همانند ميرزاده عشقي، مفتون همداني و ميررضي آ رتيماني اشاره كرد. همچنين شهر همدان مدفن بزرگاني مانند شيخ الرئيس بوعلي سينا و شاعر و مبارز سياسي عارف قزويني است.
استان فرهنگي تاريخي همدان با داشتن آثار و بناهاي تاريخي و باستاني همه ساله در ايام تعطيلات پذيراي بسياري از گردشگران داخلي و خارجي است كه آرامگاه باباطاهر يكي از گنجينههاي جذاب توريسم همدان محسوب ميشود.
آرامگاه شاعر بزرگ باباطاهر سالانه بسياري از گردشگران و مسافران را به سوي خود جذب كرده و مورد استقبال و توجه آنان قرار ميگيرد.
آرامگاه باباطاهر بر فراز تپهاي در شمال غربي شهر همدان واقع شده است كه بناي اين آرامگاه از شاهكارهاي ممتاز و بديع معماري عصر جديد است كه طرح اصلي آن تلفيقي از معماريهاي قرن هفتم وه شتم هجري و عصرحاضر ميباشد.
برج آرامگاه بر قاعدهاي هشت ضلعي واقع شده كه ارتفاع آن از سطح فوقاني تپه ۲۰/۳۵متر و از كف خيابان ۲۵/۳۰متر ميباشد.
ستونهاي هشت گانه برج، قطعه سنگ مزار، كف و پلههاي آرامگاه از سنگ گرانيت حجاري شده است. 
نما و فرش بناي آرامگاه باباطاهر همدان از سنگ است و در داخل آن كتيبههايي از كاشي وجود دارد.
باباطاهر يكي از مشهورترين دوبيتي سرايان ايران است كه دوبيتي شورانگيز اين شاعر و عارف بزرگ مورد توجه همگان است.
در محوطه داخلي آرامگاه ۲۴دوبيتي از سرودههاي باباطاهر بر روي ۲۴قطعه سنگ مرمرين نوشته و نصب شده است.
از باباطاهر علاوه بر دوبيتي هايش آثار ادبي ديگري نيز بجا مانده است كه ميتوان به "دو قطعه و چند غزل" و كتابي با عنوان "سرانجام" اشاره كرد.
جشن نوروز
جشن های مرسوم در استان همدان، مانند ديگر نقاط ايران به دو گروه جشن های مذهبی و ملی تقسيم می شود. جشن های مذهبی همان اعيادی هستند که در کل کشور گرفته می شود. از جشن های ملی می توان به جشن نوروز باستانی اشاره کرد که مانند ديگر نقاط کشور برگزار می شود.
جشن عروسی
مراسم عروسی با خواستگاری و مراسم مربوط به آن آغاز می شود و با مراسم شب بله برون يا نامزدی ادامه می يابد. در اين مرحله از مراسم، برای عروس داماد خريد می کنند که شامل طلا و زيور و لباس عروس و حلقه های نامزدی برای عروس و داماد است و پس از آن بقيه مراسم ها برگزار می شود. آنچه در گذشته در اين شهر مرسوم بوده و امروزه آثار آن را در روستاها يا خانواده ها سنتی می توان ديد، «رخت بران» است که در فردای روز«شيرينی خوران» يا «بله برون» انجام می گيرد. بدين گونه وقتی برای خريد می روند، برای عروس پارچه هم می
خرند و برای دوختن آن، يا خياط را به خانه دعوت می کنند يا پارچه را به خياط خانه می برند و دستور بريدن و دوختن آن را می دهند. در شب عروسی خانواده داماد در نزديکی نيمه شب، برای آوردن دختر همراه ميهمانان خود به خانه پدر عروس می روند. در جريان آوردن عروس، معمولا خويشان داماد وسائلی را از خانه عروس «دزدکی» بر می دارند و معتقدند انجام ندادن آن بد شگون است. پس از بردن عروس از خانه پدری، مدتی او را با خودرو (امروزی) در خيابانها و محله های اطراف خانه پدری می گردانند و سپس به خانه داماد می برند. در فردای روز عروسی، مراسم «پایِ تخت» (پايتختی) برگزار می شود. خانواده عروس هم در اين روز «شيرين پلو» می پزند و آن را برای برگزاری مراسم «پای تخت» به خانه داماد می برند. ديگر جشن های مرسوم ديگر در استان همدان «جشن شب هفت نوزاد» و «جشن تولد» و «جشن ختنه سوران» است.
شب هفت نوزادان
از جشنهاي بسيار مرسوم در سطح استان جشن شب هفت نوزاد مي باشد . اين مراسم همراه با ميهماني برگزار مي شود . به هنگام اذان مغرب , اذان و اقامه را همراه با شهادتين در گوش نوزاد مي خوانند و نامهايي را كه براي او برگزيده اند در لاي اوراق قرآن كريم قرار داده و سپس اسمي را كه از لاي ورق قرآن مجيد بيرون آيد , روي نوزاد مي گذارند .
در زمينه موسيقی بومی استان همدان ، تحقيق مشخصی صورت نگرفته اما شواهد امر حاکی از آن است که قوم های ساکن در اين منطقه به پيروی از سنت های فرهنگی و هنری خود ، نوعی از موسيقی بومی را حفظ کرده اند. برای نمونه، اقوام آذری زبان همدان دارای موسيقی «عاشيقی» عاميانه اند و اقوام کرد از اشکال موسيقی و کردی متأثرند. اقوام لر و لك نيز موسيقي خود را دارند كه باز هم كم و بيش به موسيقي كردها شبيه است . در مراكز شهري استان همدان , گروه هاي موسيقي ايراني تحت نظر ادارة كل فرهنگ و ارشاد اسلامي فعاليت مي كنند .
در استان سرسبز و كوهستاني همدان اقوام گوناگون با فرهنگ هاي ويژه مخصوص به خود زندگي مي كنند كه فرهنگ , آداب , رسوم , و سنت هاي اين اقوام , تا اندازة بسيار زيادي متاثر از فرهنگ , آداب , رسوم همديگر بوده اند. فارس ها , ترك ها , لرها و كردها از جمله قوم هايي هستند كه در سراسر استان همدان و در كنار هم با آرامش و به خوبي و خوشي زندگي مي كنند . هر يك از اين قوم ها به زبان هاي مادري خود صحبت مي كنند , ولي تعداد فارسي زبان ها و آذري زبان ها برتري قابل ملاحظه اي بر ديگر اقوام دارد . و تقريبا همه به زبان فارسي هم صحبت مي كنند . زبان فارسي در مكالمات محاوره اي با فارسي رايج در ديگر نقاط ايران از نظر تلفظ واژه ها فرق تقريبا زيادي دارد . و لهجه اي مخصوص به خود دارد . بدين گونه است كه تفاوت زبان و لهجه در سطح استان به خوبي قابل مشاهده مي باشد اين زبان ها عبارتند از :
* زبان فارسي كه اغلب ساكنان مركز استان به آن زبان سخن ميگويند .
* زبان تركي كه اغلب ساكنان شمال و غرب استان به آن زبان سخن ميگويند .
* زبان لري و لكي كه اغلب ساكنان شهرهاي ملاير , نهاوند و سامن به آن زبان سخن ميگويند .
* زبان كردي كه اغلب ساكنان شمال غرب و غرب استان در نزديكي استان كرمانشاه و كردستان به آن زبان سخن مي گويند .
در انتها غزلي از فخرالدين همداني مشهور به عراقي را مزين اين صفحه مي نماييم :
چـه كـنـم كـه هست اينها , گُـلِ باغ آشنايي ز دو ديـده خونـفـشـانـم , ز غـمت شب جـدايـي
كـه رقـيـب در نيـايد , بـه بـهـانـة گـدايـي هـمه شب نهـاده ام سر , چـو سگـان بـر آستـانت
به اميد آنكه شايد , تو به چشم من در آيي درِ گُـلستانِ چشـمم , ز چه رو هـميشه بـاز است ؟
كه شنيده ام زِ گُـل ها , همه بوي بي وفايي سـر و برگِ گُـل نـدارم , ز چـه رو روم به گـلشن
كـه كُـشند عاشقي را , كه تو عاشق چرايي ؟ به كدام مذهب است اين , به كدام ملت است اين
چـو بـه صومـعـه رسيدم , همه زاهدِ ريايي بـه قـمـار خـانـه رفـتـم , هـمـه پـاكـبـاز ديـدم
كه درآ , درآ عراقي كه , توهم از آنِ مايي درِ ديــر مــي زدم مـن , كــه نــدا زِ در آمــد
منبت چوب :
تاريخچه- شايد بتوان تاريخ شروع منبت كاري، به معناي كنده كاري، روي چوب را زماني دانست كه انسان نخستين بار با ابزاري برنده چوب را تراشيده است. ولي مدارك معتبري از پيشينيان اين هنر در دست نداريم زيرا عمر چوب كوتاه است و به مرور زمان از بين مي رود اما در كشور ما آثاري از منبت كاري هاي نسبتا" قديمي بر روي درب مقابر ائمه اطهار ( ع ) و امام زاده ها و منبرها شده به جاي مانده است كه حدود 900 تا 1000 سال قدمت دارند. اكنون قديمي ترين درب چوب منبت كاري شده در موزه اكبر آباد هندوستان نگهداري مي شود كه متعلق به كاخ سلطان محمود در غزنوي بوده است. در ايران نيز چند درب چوبي متعلق به قرون چهارم و پنجم هجر موجود است. كنده كاري اين درب ها به صورت شاخ و برگ و كتيبه هاي مختلف، با آيه هاي قرآني است. ( در اصفهان و قزوين) يكي از زيباترين آثار منبت كاري ايران، رحلي است كه در موزه متر و پوليتن نيويورك نگهداري مي شود كه علاوه بر تزئينات شاخ و برگ به سبك ساساني، نام 12 تن از ائمه معصومين ( ع) بر روي آن مي شود. در عصر حاضر نيز هنر صنعت منبت در گوشه و كنار ايران و استان همدان رواج دارد. در استان همدان، براي منبت كاري معمولا" از چوب هاي آبنوس، شمشاد و گردو استفاده مي كنند. ولي چوب هاي گردو و آبنوس، چون محكمتر و چرب تر هستند، دوام بيشتري دارند. ولي در ايران و خصوصا" استان همدان به خاطر فراواني چوب گردو، اكثرا" از اين نوع چوب استفاده مي كنند . ]
توليد انواع صنايع دستي چوبي مانند: خراطي، ظرفيت كاري، منبت كاري از دير باز در مناطق شهري تويسركان، ملاير و سركان رواج داشته است. در سالهاي اخير علاوه بر شهرهاي مذكور در روستاهاي جيجانكوه و اشترمل، از توابع تويسركان روستاهاي دهنو، آورزمان، حسين آباد شاملو و بخش جوكار از توابع ملاير نيز، به توليد اين صنعت مي پردازند.
شايان ذكر است كه در " روستاهاي جيجانكوه" و اشترامل " تعدادي كثيري از اهالي به توليد مصنوعات منبت اشتغال دارند. تاجايي كه به يكي از مراكز مهم اين صنعت از لحاظ كمي و كيفي مبدل شده اند. نوع توليدات منبت استان معمولا" شامل :تخت خواب، پايتختي، انواع ميز توالت، ميز گرد، ميز عسلي، ميز غذا خوري، مبل، انواع كمد بوفه، ويترين، كنسول و غيره .....مي باشند.
امامزاده عبدا... (ع)
آرامگاه امامزاده عبداله در همدان ، در وسط میدانی به همین نام واقع شده و مدفن دو امامزاده است، که پدر و پسر هستند، به نامه های : احمد (پدر) و عبدا... (پسر) ، ولی امامزاده به نام عبدالله شهرت یافته است.
این دو امام زاده عالیقدر ، علاوه بر کسوت سیادت و امام زاده بودن، از اعلام دین و پیشوایان بزرگ و ناشران علم و قسط، مربی نفوس و مجری حدود بوده اند و نسب تعدادی از رجال علم و تقوی، به این دو منتهی می شود. به هنگام تسلط قرامطه بر شهرهای غربی ایران (حدود 294 هجری) که مصادف با آغاز خلافت المقتدرباا... عباسی بوده، جناب احمد به شهادت می رسد. شجره نامه این دو بزرگوار به شرح زیر ذکر شده است:
" قتیل القامطه جناب احمد بن محمد ابن ابراهیم بن عبیدا... بن موسی الکاظم (ع) "
" جناب عبدا... بن احمد بن محمد بن براهیم بن عبیدا.. بن موسی الکاظم (ع) "
از سال 1369 تا 1357 ساختمان قبلی بقعه تخریب و بنایی شکیل و زیبا به جای آن احداث گردید.
مردم همدان، اعتقاد زیادی به این امامزاده ها دارند و به همین جهت، معمولاً پس از برآورده شدن حاجاتشان، نذورات خود را در این محل ادا می نماید و د رمراسم عروسی، عروس و دامادها، این امامزاده را طواف می کنند.